Hành trình Hồ Chí Minh - Từ khát vọng độc lập dân tộc đến xây dựng Việt Nam hùng cường:Bài 2: Cao Bằng - Nơi khởi nguồn thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam

Đại hội lần thứ VII của Quốc tế Cộng sản (1935) đã trở thành một dấu mốc đặc biệt quan trọng, khẳng định đường lối cách mạng giải phóng dân tộc gắn liền với việc xây dựng mặt trận dân chủ. Trên cơ sở lý luận và tổng kết từ thực tiễn hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn Cao Bằng làm nơi trở về sau những năm tháng tìm đường cứu nước, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo tiền đề cho những thắng lợi to lớn của cách mạng Việt Nam sau này.

“Hạt giống đỏ” cách mạng ở vùng biên cương

Những năm đầu thập niên 1920, trong bối cảnh đất nước chìm sâu dưới ách thống trị của thực dân Pháp và chế độ phong kiến tay sai, tại vùng biên giới Cao Bằng đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Mông… với truyền thống yêu nước đã đứng lên đấu tranh chống áp bức, bóc lột với phong trào yêu nước của quần chúng. Các tổ chức như Hội đánh Tây, Hội Thanh niên phản đế lần lượt ra đời, phản ánh sinh động khát vọng giải phóng dân tộc đang âm ỉ cháy trong lòng nhân dân vùng biên cương.

Dù chưa được soi sáng bởi một cương lĩnh cách mạng khoa học, những phong trào yêu nước tại Cao Bằng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chúng không chỉ thể hiện tinh thần phản kháng mạnh mẽ trước ách nô lệ mà còn tạo nên môi trường thực tiễn để thử thách, rèn luyện những “hạt giống đỏ” chuẩn bị tiền đề cho sự chuyển hóa lên con đường cách mạng vô sản sau này.

Tiêu biểu trong lớp người tiên phong ấy là Hoàng Đình Giong (1904 - 1947), Hoàng Văn Nọn (1907 - 1968)…

Hoàng Đình Giong (tức Hoàng, Lầu Voòng, Văn Tư, Võ Văn Đức…), dân tộc Tày, sinh ngày 1/6/1904 tại làng Thôm Hoáng, xã Hạ Hoàng (nay thuộc phường Đề Thám, phường Thục Phán, tỉnh Cao Bằng).

Trong những năm 1925 - 1926, khi còn học tại Trường Bách Nghệ Hà Nội, đồng chí đã tích cực tham gia các hoạt động yêu nước. Sau đó trở về Cao Bằng, Hoàng Đình Giong tích cực tuyên truyền, vận động quần chúng đấu tranh yêu nước, phát triển Hội Thanh niên phản đế. Phong trào nhanh chóng lan rộng; đến năm 1927, nhiều cơ sở Hội đánh Tây đã xuất hiện, phát triển từ châu Hòa An lên Hà Quảng, rồi lan sang Quảng Uyên và các châu khác có vị trí giao thông quan trọng trong và ngoài nước.

Sự lớn mạnh của phong trào tất yếu vấp phải sự đàn áp khốc liệt của thực dân và tay sai. Trước sự truy lùng gắt gao, Hoàng Đình Giong vượt biên sang Long Châu (Quảng Tây, Trung Quốc) tiếp cận với tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập và lãnh đạo để truyền bá tư tưởng chủ nghĩa Mác - Lênin về nước. Năm 1928, tại Long Châu (Trung Quốc), Hoàng Đình Giong và Hoàng Văn Thụ được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Trong môi trường cách mạng quốc tế, Hoàng Đình Giong được rèn luyện về tư tưởng, tổ chức và phương pháp hoạt động cách mạng, từng bước chuyển hóa từ lòng yêu nước tự phát sang lập trường cách mạng vô sản.

Phong trào thu hút nhiều thanh niên yêu nước đồng bào các dân tộc Cao Bằng đã tìm đường đến Long Châu (Trung Quốc). Dưới tầm ảnh hưởng của Hoàng Đình Giong, năm 1926, Hoàng Văn Nọn (tức Hoàng Như, Tư Hưu, Văn Tân…), Lê Đoàn Chu (tức Lê Mới, Nam Cao) và nhiều thanh niên yêu nước các dân tộc Cao Bằng đã tìm đường đến cơ sở cách mạng tại Long Châu (Trung Quốc) và gặp đồng chí Hoàng Đình Giong.

Từ đây, các đồng chí tập trung xây dựng cơ sở cách mạng, mở các lớp huấn luyện, truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, con đường cách mạng của Nguyễn Ái Quốc, đào tạo cán bộ cho Cao Bằng và Lạng Sơn. Thông qua con đường này, tư tưởng cách mạng vô sản từ phong trào cộng sản quốc tế từng bước thâm nhập vào Cao Bằng, tác động sâu sắc đến đội ngũ thanh niên ưu tú của địa phương.

Chính quá trình rèn luyện, sàng lọc và chuyển hóa ấy đã làm nên bước ngoặt lịch sử của phong trào Cao Bằng. Từ những phong trào yêu nước tự phát ban đầu, một đội ngũ cán bộ cách mạng kiên trung - những “hạt giống đỏ” đầu tiên đã được hình thành. Họ vừa gắn bó máu thịt với quần chúng các dân tộc địa phương, vừa thấm nhuần lý luận cách mạng vô sản, đủ bản lĩnh để đảm đương vai trò lãnh đạo phong trào.

Đây chính là nền móng quan trọng để Cao Bằng sớm hình thành tổ chức Đảng, trở thành căn cứ địa cách mạng vững chắc, sẵn sàng gánh vác sứ mệnh lịch sử khi Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc lựa chọn nơi đây làm điểm trở về Tổ quốc vào mùa Xuân năm 1941.

Chi bộ hải ngoại Long Châu - cầu nối chiến lược giữa Cao Bằng và Trung ương Đảng

Một trong những yếu tố then chốt khiến Cao Bằng trở thành địa bàn chiến lược đặc biệt chính là mối liên kết chặt chẽ giữa phong trào cách mạng trong nước với Chi bộ hải ngoại của Đảng tại Long Châu (Quảng Tây, Trung Quốc). Đây không chỉ là mối liên lạc đơn thuần, mà là một hệ thống tổ chức được xây dựng bài bản, có kỷ luật, có định hướng chiến lược rõ ràng.

Tháng 12/1929, Hoàng Đình Giong được kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng, là những đảng viên đầu tiên của tỉnh Cao Bằng và được bầu làm Bí thư Chi bộ Long Châu. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, Chi bộ Hải ngoại Long Châu do đồng chí Hoàng Đình Giong làm Bí thư trở thành chi bộ của Đảng Cộng sản Việt Nam, trở thành “mắt xích sống” nối phong trào cách mạng vùng biên giới Cao Bằng - Lạng Sơn với Trung ương Đảng ở nước ngoài.

Thông qua chi bộ này, nhiều cán bộ Cao Bằng được đưa đi đào tạo, huấn luyện lý luận, phương pháp tổ chức quần chúng, đồng thời thực hiện nhiệm vụ đưa đón cán bộ, bảo đảm giao thông liên lạc bí mật giữa trong nước và hải ngoại.

Vai trò của Chi bộ Long Châu không chỉ thể hiện ở đào tạo cán bộ, mà còn ở việc “thử lửa” phong trào Cao Bằng trong thực tiễn. Những cán bộ như Hoàng Văn Nọn sau khi được rèn luyện tại Long Châu (Trung Quốc) đã trở về Cao Bằng bồi dưỡng phát triển đảng viên, trực tiếp chỉ đạo phong trào trong nước, ngày 1/4/1930 thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Cao Bằng. Từ đây, Cao Bằng không còn là một địa bàn yêu nước đơn lẻ, mà trở thành một bộ phận gắn bó với phong trào cách mạng cả nước, đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng.

Năm 1930, sau ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Long Châu trở thành căn cứ địa quan trọng của Đảng ở hải ngoại. Đây là nơi những chiến sĩ cách mạng Việt Nam như Lê Hồng Phong, Hoàng Văn Thụ, Phùng Chí Kiên, Võ Nguyên Giáp, Trường Chinh… hoạt động suốt một thời gian dài.

Chính sự gắn kết bền chặt, thông suốt giữa trong nước và hải ngoại đã giúp Cao Bằng giữ vững phong trào trong những giai đoạn khó khăn nhất, đồng thời tạo điều kiện để Trung ương Đảng, và sau này là Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, có thể tin cậy lựa chọn nơi đây làm căn cứ địa khi trở về nước.

Dấu ấn Đại hội Quốc tế Cộng sản VII và sự trưởng thành của cán bộ Cao Bằng

Sự lớn mạnh của Đảng bộ tỉnh và phong trào cách mạng Cao Bằng càng củng cố thêm lòng tin của nhân dân với đường lối của Đảng nên thu hút đông đảo đồng bào các dân tộc tham gia phong trào cách mạng ngày càng sâu rộng, là một trong những điều kiện để cuối năm 1934, Ban lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương quyết định cử đồng chí Hoàng Văn Nọn, Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng làm đại biểu chính thức tham gia đoàn đại biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương dự Đại hội lần thứ VII Quốc tế Cộng sản tại Mat-xcơ-va (Liên Xô cũ, tháng 7/1935) và tham luận về vận động các dân tộc thiểu số ở Đông Dương tham gia cách mạng.

Tại Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ VII, báo cáo tham luận của đồng chí Hoàng Văn Nọn về vận động các dân tộc ít người tham gia phong trào cách mạng ở Đông Dương đã gây chú ý mạnh mẽ, phản ánh sinh động hiệu quả của phong trào cách mạng ở một địa bàn đặc thù như Cao Bằng. Đây không chỉ là sự ghi nhận cá nhân, mà là sự khẳng định vị trí của phong trào Cao Bằng trong tổng thể cách mạng Đông Dương.

Cũng trong thời gian này, đồng chí Hoàng Đình Giong được bầu vào Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương, phụ trách Xứ ủy Bắc Kỳ. Những cán bộ xuất thân từ Cao Bằng lần lượt đảm nhiệm những cương vị lãnh đạo quan trọng, chứng tỏ sự trưởng thành vượt bậc của “hạt giống đỏ” vùng biên cương.

Đặc biệt, qua Đại hội Quốc tế Cộng sản VII và quá trình tiếp xúc, làm việc, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc càng có điều kiện đánh giá trực tiếp năng lực, bản lĩnh, uy tín của đội ngũ cán bộ Cao Bằng. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để Người hình thành quyết định chiến lược: chọn Cao Bằng làm nơi trở về nước, đặt nền móng xây dựng căn cứ địa cách mạng, triển khai các nhiệm vụ chiến lược của Đảng, đấu tranh giải phóng dân tộc.

Quyết định lịch sử

Bước sang những năm 1940, tình hình thế giới và trong nước chuyển biến nhanh chóng. Phát xít Nhật nhảy vào Đông Dương, mâu thuẫn dân tộc trở nên gay gắt, thời cơ cách mạng dần chín muồi. Trong bối cảnh ấy, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc nhận thấy yêu cầu cấp bách phải trở về nước để trực tiếp lãnh đạo phong trào.

Cao Bằng lúc này đã hội tụ đầy đủ các điều kiện: phong trào quần chúng rộng khắp, hệ thống tổ chức Đảng vững chắc, đội ngũ cán bộ trung kiên, địa thế hiểm trở nhưng thuận lợi cho liên lạc quốc tế. Đặc biệt, sự gắn bó máu thịt giữa cán bộ và nhân dân các dân tộc nơi đây tạo nên một “pháo đài lòng dân” vững chắc, yếu tố mà Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc luôn coi trọng hàng đầu.

Nhìn lại phong trào cách mạng Cao Bằng và những người cán bộ cách mạng ưu tú, có thể khẳng định: Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc quyết định trở về Cao Bằng không chỉ là lựa chọn địa lý, mà là kết quả của một quá trình chuẩn bị chiến lược lâu dài, trong đó những “hạt giống đỏ” Cao Bằng giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Nhóm PV