Lễ hội “3 không” ở di tích quốc gia đặc biệt đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm
Ngày 15/1, Lễ hội đền thờ Trạng Trình kỷ niệm 440 năm Ngày mất của Danh nhân văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm bắt đầu diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa truyền thống ý nghĩa.
Theo Ban tổ chức, Lễ hội năm nay tổ chức trong 03 ngày, từ 15 đến 17/01/2026 (tức ngày 27 đến 29 tháng 11 năm Ất Tỵ) tại Khu di tích quốc gia đặc biệt đền thờ Danh nhân văn hóa Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (thôn Trung Am, xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Hải Phòng).
Lễ hội năm nay tiếp tục duy trì các nghi lễ truyền thống và phần hội với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, trò chơi mang đậm nét văn hoá dân gian.
Cụ thể, ngày 15/1/2026 sẽ diễn ra Lễ mộc dục, Lễ rước văn, Lễ dâng hương; chương trình thơ - nhạc về Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm; trưng bày các sản phẩm Ocop của địa phương; giao lưu dân vũ.
Ngày 16/1/2026 diễn ra Lễ rước, Lễ kỷ niệm 440 năm Ngày mất của Danh nhân văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm; giải cờ tướng, cờ người; giải bóng chuyền hơi; kéo có và các trò chơi dân gian; giải vật tự do, vật dân tộc; chương trình nghệ thuật “Linh thiêng miền đất Trạng”; đốt pháo bông.
Ngày 17/1/2026 diễn ra Lễ tạ; giải pháo đất; giải vật tự do, vật dân tộc; giải bóng chuyền hơi; các trò chơi dân gian.
Đặc biệt, lễ hội năm nay tiếp tục thực hiện nghiêm quy định "03 không" gồm “không lấn chiếm lòng đường làm hàng quán, không thu phí dịch vụ và không rác thải”.
Khu di tích quốc gia đặc biệt đền thờ Danh nhân văn hóa Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm là điểm du lịch, văn hóa, lịch sử, nơi khắc hoạ rõ nét cuộc đời, sự nghiệp của danh nhân, nhà tiên tri, nhà triết học nổi tiếng, ngôi sao sáng chói trên bầu trời đất Việt thế kỷ XVI.
Khu di tích có tổng diện tích gần 12,43ha với nhiều hạng mục công trình, tiêu biểu như: Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, đền thờ Thân phụ - Thân mẫu, nhà trưng bày, Am Bạch vân, chùa Song Mai, đền thờ bà Minh Nguyệt, núi Sấm, tháp bút Kình Thiên, quán Trung Tân...
Năm 2015, Khu di tích đền thờ Danh nhân văn hóa Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Năm 2019, Lễ hội đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Năm 2025, Chính phủ ban hành quyết định phê duyệt quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Khu di tích quốc gia đặc biệt đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm nhằm tu bổ, phục hồi di tích, tôn vinh cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân, Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm và bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, môi trường sinh thái của di tích, các giá trị di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích.
Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, sinh năm 1491 tại làng Trung Am huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương (nay thuộc xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Hải Phòng). Thuở nhỏ, ông học rất giỏi nhưng do xã hội lúc đó nhiều biến động, nên mãi đến năm 44 tuổi ông mới quyết định ứng thí. Sau đó, ông liên tiếp đỗ đầu các khoa thi Hương năm Giáp Ngọ (1534), thi Hội, thi Đình năm Ất Mùi (1535) và giành học vị cao nhất là Trạng Nguyên.
Sau khi thi đỗ, ông được vua triều Mạc bổ nhiệm chức Hiệu thư ở Viện Hàn Lâm rồi chuyển sang chức Đại học sĩ Toà Đông Các, sau thăng Tả Thị lang Bộ Hình rồi Tả Thị lang Bộ Lại, đến Thái phó Trình Quốc Công là chức, tước cực phẩm của triều đình.
Mùa Thu năm Nhâm Dần (1542), ông từ quan về quê dựng Am Bạch Vân mở trường dạy học, lấy hiệu Bạch Vân cư sỹ. Học trò của ông có đến hàng ngàn, sau này phần lớn là những người có danh vọng, một số là những nhân vật lịch sử nổi tiếng có đóng góp lớn cho triều Lê Trung Hưng (hồi đầu Lê - Trịnh).
Với tài năng của một tác giả lớn, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã sáng tác hàng nghìn bài thơ, cả chữ Hán và chữ Nôm. Những tác phẩm của ông đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển của nền văn học dân tộc. Ngay từ nửa đầu thế kỷ XX, tác phẩm của ông đã được phiên dịch và giới thiệu rộng rãi. Tới nay, thơ ca Nguyễn Bỉnh Khiêm được giảng dạy trong các trường từ bậc phổ thông đến đại học. Văn thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm là kết tinh của trí tuệ, nhân cách và tâm hồn một nhà nho lớn, một nhà hiền triết... trước thời cuộc biến động.
Nguyễn Bỉnh Khiêm còn là nhà lý học uyên thâm, ông có những dự báo được nhân dân truyền tụng như lời sấm truyền. Với “ Sấm ký”, người đời coi Nguyễn Bỉnh Khiêm như một huyền thoại, suy tôn ông là “Nhà tiên tri” số một của nước ta.
Ngày 28 tháng 11 năm 1585 (năm Ất Dậu), ông mất tại quê nhà. Khi ông mất, Vua Mạc đã cử Phụ chính triều đình Ứng Vương Mạc Đôn Nhượng dẫn đầu các quan đại thần về viếng, học trò khắp nơi về dự tang thầy.
Bắt đầu từ năm 2025, TP Hải Phòng đang tích cực phối hợp với các cơ quan, đơn vị, tổ chức triển khai các hoạt động nhằm góp phần hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO vinh danh Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm nhân dịp kỷ niệm 450 năm ngày mất của ông (1585-2035).