Tuân thủ quy định chuyển làn để bảo đảm an toàn giao thông

Nguy cơ tai nạn

Một tình huống giao thông được camera hành trình ghi lại vào sáng 20/12 trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (tỉnh Nghệ An) đã thu hút sự chú ý của dư luận. Theo hình ảnh ghi nhận, khi xe gắn camera đang di chuyển với tốc độ khoảng 50 km/h thì một ô tô con bất ngờ chuyển liền ba làn đường để tấp vào lề. Diễn biến xảy ra trong thời gian ngắn, song nhờ tài xế phía sau kịp thời giảm tốc và xử lý tình huống, va chạm đã không xảy ra.

Dù chưa gây hậu quả, song tình huống này cho thấy rõ những rủi ro tiềm ẩn từ hành vi chuyển làn sai quy định – một lỗi vi phạm không hiếm gặp trong giao thông đường bộ hiện nay, đặc biệt trên các tuyến đường đô thị và quốc lộ có mật độ phương tiện cao.

Chuyển làn đường là thao tác thường xuyên của người điều khiển phương tiện khi tham gia giao thông, nhằm thay đổi hướng di chuyển, vượt xe, rẽ vào đường nhánh hoặc tấp vào lề. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những thao tác đòi hỏi sự quan sát, tính toán và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn.

Theo quy tắc chung, khi có nhu cầu chuyển làn, người lái cần quan sát gương chiếu hậu, đánh giá khoảng cách và tốc độ của các phương tiện xung quanh, bật đèn tín hiệu từ sớm và chỉ thực hiện chuyển làn khi bảo đảm an toàn. Đặc biệt, việc chuyển làn cần được thực hiện tuần tự, từng làn một, tránh chuyển nhiều làn liên tiếp trong thời gian ngắn.

Trong tình huống giao thông trên, ô tô con đã thực hiện thao tác chuyển liền ba làn để tấp vào lề, trong khi các phương tiện phía sau vẫn đang lưu thông với tốc độ ổn định. Nếu tài xế xe gắn camera không kịp thời giảm tốc hoặc xử lý chậm hơn, nguy cơ xảy ra va chạm là hoàn toàn có thể xảy ra.

Trên các tuyến đường có nhiều làn xe, đặc biệt là đường trục chính hoặc đường đô thị đông phương tiện, hành vi chuyển làn đột ngột hoặc chuyển làn liên tục tiềm ẩn nguy cơ tai nạn rất lớn. Khi một phương tiện bất ngờ thay đổi quỹ đạo di chuyển, các xe phía sau buộc phải phanh gấp, đánh lái hoặc xử lý trong thời gian ngắn, làm tăng nguy cơ va chạm liên hoàn.

Thực tế cho thấy, một số vụ tai nạn giao thông bắt nguồn từ việc chuyển làn không quan sát, không bật tín hiệu hoặc chuyển nhiều làn cùng lúc. Không ít trường hợp, dù người chuyển làn không trực tiếp gây tai nạn nhưng lại tạo ra tình huống nguy hiểm, buộc các phương tiện khác xử lý khẩn cấp và dẫn đến va chạm.

Trong môi trường giao thông hỗn hợp như ở Việt Nam, nơi ô tô, xe máy, xe thô sơ cùng lưu thông trên một mặt đường, việc chuyển làn thiếu kiểm soát càng làm gia tăng mức độ rủi ro, nhất là với các phương tiện nhỏ, dễ bị khuất tầm nhìn.

Trách nhiệm pháp lý

Theo quy định tại khoản 2 Điều 13 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (hiệu lực từ ngày 01/01/2025), trên đường có nhiều làn đường cho xe đi cùng chiều được phân biệt bằng vạch kẻ phân làn đường, người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ phải cho xe đi trong một làn đường và chỉ được chuyển làn đường ở những nơi cho phép; mỗi lần chuyển làn đường chỉ được phép chuyển sang một làn đường liền kề; khi chuyển làn đường phải có tín hiệu báo trước; phải quan sát bảo đảm khoảng cách an toàn với xe phía trước, phía sau và hai bên mới được chuyển làn.

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, hành vi chuyển làn sai quy định được xử phạt tùy theo loại phương tiện và mức độ vi phạm.

Đối với ô tô và các loại xe tương tự, người điều khiển chuyển làn không đúng nơi cho phép, không có tín hiệu báo trước hoặc chuyển làn không đúng quy định (mỗi lần chỉ được chuyển sang một làn liền kề) bị phạt tiền từ 600.000 – 800.000 đồng. Trường hợp vi phạm tương tự khi lưu thông trên đường cao tốc bị phạt từ 4 – 6 triệu đồng.

Nếu hành vi chuyển làn sai quy định gây tai nạn giao thông, người điều khiển ô tô có thể bị phạt tiền từ 20 – 22 triệu đồng và bị trừ 10 điểm giấy phép lái xe.

Đối với xe mô tô, xe gắn máy, hành vi chuyển làn không đúng quy định bị phạt tiền từ 200.000 – 400.000 đồng. Trường hợp chuyển làn sai quy định gây tai nạn giao thông, mức phạt tăng lên từ 10 – 14 triệu đồng, đồng thời bị trừ 10 điểm giấy phép lái xe.

Đối với xe máy chuyên dùng, người điều khiển chuyển làn không đúng quy định hoặc không có tín hiệu báo trước khi chạy trên đường cao tốc bị phạt tiền từ 3 – 5 triệu đồng. Nếu hành vi này gây tai nạn giao thông, mức phạt có thể lên tới 14 – 16 triệu đồng.

Giải pháp hạn chế vi phạm

Để hạn chế tình trạng chuyển làn sai quy định, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và kỹ năng lái xe an toàn của người tham gia giao thông được xem là yếu tố nền tảng. Người điều khiển phương tiện cần chủ động quan sát, sử dụng tín hiệu báo rẽ đúng thời điểm và thực hiện thao tác chuyển làn theo từng bước, bảo đảm khoảng cách an toàn với các phương tiện xung quanh.

Song song với đó, công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm cần tiếp tục được duy trì, nhất là trên những tuyến đường có lưu lượng phương tiện lớn. Việc tăng cường ứng dụng camera giám sát, kết hợp với hoạt động của lực lượng chức năng, góp phần kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi chuyển làn không đúng quy định, qua đó nâng cao tính răn đe và phòng ngừa vi phạm.

Từ góc độ cộng đồng, người dân khi phát hiện các tình huống chuyển làn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn có thể ghi nhận hình ảnh, thông tin liên quan và phản ánh đến cơ quan chức năng để phục vụ công tác xác minh, xử lý theo quy định.

Trong bối cảnh hạ tầng giao thông chịu áp lực ngày càng lớn, việc tuân thủ quy định khi chuyển làn không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là điều kiện cần thiết góp phần bảo đảm an toàn giao thông trên các tuyến đường.

Lâm Thanh - Phan Nguyễn