Xe hết hạn đăng kiểm và những rủi ro đối với an toàn giao thông
Trong hàng loạt nguyên nhân gây tai nạn giao thông, có một yếu tố đang âm thầm hiện diện, đó là những chiếc xe đã hết hạn đăng kiểm nhưng vẫn lưu thông trên đường. Không chỉ vi phạm pháp luật, những phương tiện này còn là hiểm họa tiềm tàng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người.
Gây tai nạn mới “lộ diện”
Thời gian qua, các vụ tai nạn giao thông liên quan đến những chiếc xe không đủ điều kiện lưu hành, hết đăng kiểm không phải quá hiếm.
Trong vụ tai nạn khiến 6 người tử vong ở Sơn La ngày 21/2/2025, xe sơ-mi rơ-moóc kéo được xác định đã hết hạn kiểm định gần một tháng.
Tại xã Dương Liễu (nay là xã Dương Hòa), Hà Nội, khoảng 11h ngày 16/7/2024, xe ben Howo BKS 88C-288.XX va chạm liên hoàn với nhiều phương tiện, ép một xe máy chở 4 mẹ con vào thành cầu, khiến cả 4 người tử vong. Cục Đăng kiểm xác định xe ben này mang tem kiểm định không trùng với biển số và đã hết hạn đăng kiểm.
Trước đó, rạng sáng ngày 18/1/2023, tại Hòa Bình (nay là Phú Thọ), chiếc xe khách BKS 26F-001.XX bất ngờ đâm vào tường lốp và lật nghiêng, va chạm với ba xe máy đang đi cùng chiều. Vụ tai nạn khiến 3 người tử vong, 19 người bị thương. Điều đáng nói là phương tiện này đã hết hạn đăng kiểm từ ngày 14/1/2023, chỉ vài ngày trước khi tai nạn xảy ra.
Trưa 15/4/2022, tại Lâm Đồng, một xe tải cần cẩu va chạm với xe máy do cháu N.B.Q.A. điều khiển, khiến cháu bị thương nặng với tỷ lệ thương tật lên đến 68%. Chiếc xe tải này đã hết niên hạn sử dụng từ 31/12/2021 nhưng vẫn được đưa ra đường và thậm chí gắn hai biển số, trong đó một là biển giả.
Không chỉ dừng lại ở đó, hàng loạt vụ tai nạn trong những năm gần đây cũng cho thấy mức độ phổ biến của tình trạng này: Một xe tải hết hạn đăng kiểm 32 tháng lao xuống vực tại Hà Giang (nay thuộc Tuyên Quang) khiến 4 người chết. Một xe bồn sơ-mi rơ-moóc hết kiểm định 17 tháng trôi dốc ở Nghệ An làm 2 người tử vong. Xe tải BKS 54L-45XX hết hạn từ 2013 gây tai nạn liên hoàn ở Bình Dương (nay thuộc TP.HCM) khiến 3 người bị thương…
Có nhiều nguyên nhân lý giải cho thực trạng đáng lo ngại này. Và một trong những yếu tố quan trọng là nhận thức của một bộ phận chủ phương tiện. Một số người coi việc đăng kiểm chỉ là thủ tục hình thức, chưa thực sự quan tâm đến các yêu cầu về kỹ thuật và an toàn. Đối với những xe đã sử dụng lâu, xuống cấp, chi phí bảo dưỡng hoặc thay thế phụ tùng có thể là rào cản khiến chủ xe trì hoãn đăng kiểm. Một số trường hợp khác cũng xảy ra việc sử dụng biển số không đúng quy định nhằm tránh phải thực hiện kiểm định.
Bên cạnh đó, việc kiểm soát lưu thông của các phương tiện hết hạn đăng kiểm còn gặp một số khó khăn về mặt tổ chức. Hệ thống giám sát và phát hiện vi phạm hiện nay đang được triển khai, nhưng tại một số khu vực, việc kiểm tra trực tiếp vẫn gặp khó khăn, đặc biệt ở những nơi đông phương tiện hoặc vùng sâu, vùng xa. Hệ thống camera giám sát chưa hoàn toàn đồng bộ với dữ liệu đăng kiểm, khiến việc phát hiện một số xe vi phạm chưa được liên tục.
Nhìn chung, tình trạng này phản ánh nhu cầu cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống quản lý, tăng cường công tác tuyên truyền về an toàn giao thông, đồng thời áp dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả giám sát, giúp hạn chế các rủi ro tiềm ẩn trên đường phố.
Lưu hành xe hết hạn đăng kiểm không chỉ là vi phạm hành chính. Nó tiềm ẩn nguy cơ tai nạn nghiêm trọng, đặc biệt với những phương tiện cỡ lớn như xe ben, xe khách, xe tải. Những trục trặc kỹ thuật như phanh không ăn, tay lái bị rơ, đèn chiếu sáng yếu, lốp mòn… là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới mất kiểm soát khi vận hành. Trường hợp gây tai nạn chết người, có thể bị xử lý hình sự theo quy định hiện hành.
Giải pháp ngăn chặn
Để giảm thiểu tình trạng phương tiện hết hạn đăng kiểm vẫn lưu thông, cần triển khai các giải pháp đồng bộ, kết hợp giữa công nghệ, quản lý và nâng cao ý thức cộng đồng. Trong đó, ứng dụng công nghệ là bước đi quan trọng. Việc tích hợp dữ liệu đăng kiểm vào hệ thống camera giao thông tại các giao lộ, trạm thu phí sẽ giúp tự động phát hiện các phương tiện quá hạn và cảnh báo kịp thời. Công nghệ nhận diện biển số tự động cũng nên được mở rộng, đặc biệt trên các tuyến quốc lộ và đô thị lớn, nhằm tăng hiệu quả giám sát.
Chế tài xử phạt cần tiếp tục được thực thi đồng bộ. Công tác kiểm tra trực tiếp cũng đóng vai trò quan trọng. Lực lượng chức năng có thể phối hợp định kỳ với các trung tâm đăng kiểm để tổ chức các đợt kiểm tra phương tiện lưu thông, đặc biệt với xe tải, xe khách hay các phương tiện có nguy cơ cao.
Song song đó, việc nâng cao minh bạch trong hoạt động của các trung tâm đăng kiểm cũng cần được chú trọng. Quy trình kiểm định nên được số hóa và giám sát bằng hệ thống lưu trữ điện tử, hình ảnh để đảm bảo kết quả khách quan.
Công tác tuyên truyền, nhắc nhở người dân chủ động kiểm định cũng cần được đẩy mạnh. Các thông tin cảnh báo qua tin nhắn, email hoặc ứng dụng điện thoại giúp chủ xe cập nhật hạn đăng kiểm, đồng thời nhấn mạnh rằng việc kiểm định không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn bảo đảm an toàn cho bản thân và cộng đồng.
Khi công nghệ, quản lý và ý thức cộng đồng được kết hợp hiệu quả, nguy cơ từ các phương tiện hết hạn đăng kiểm có thể được kiểm soát bền vững trên toàn hệ thống giao thông.
Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP (hiệu lực từ 1/1/2025), cả người điều khiển và người giao xe ô tô quá hạn đăng kiểm tham gia giao thông đều bị xử phạt.
Cụ thể, người điều khiển xe hết hạn đăng kiểm dưới 1 tháng sẽ bị phạt từ 3-4 triệu đồng, nếu quá hạn từ 1 tháng trở lên thì mức phạt tăng lên 4-6 triệu đồng, đồng thời bị trừ 2 điểm giấy phép lái xe, không phân biệt mức độ quá hạn.
Với chủ xe, nếu giao xe quá hạn đăng kiểm dưới 1 tháng, cá nhân bị phạt 4-6 triệu đồng, tổ chức bị phạt 8-12 triệu đồng. Nếu quá hạn từ 1 tháng trở lên, mức phạt tăng lên 10-12 triệu đồng với cá nhân, 20-24 triệu đồng với tổ chức.