Trạm sạc, trạm xăng trên cao tốc trong lộ trình chuyển đổi năng lượng giao thông
Khi lượng phương tiện sử dụng năng lượng sạch tăng nhanh, đầu tư đồng bộ trạm sạc, trạm xăng và khu kỹ thuật trên các tuyến cao tốc trở thành yêu cầu tất yếu, vừa phục vụ vận hành, vừa góp phần phát triển giao thông bền vững.
Nhu cầu hạ tầng dịch vụ đồng bộ
Cùng với việc mở rộng mạng lưới đường cao tốc, dự kiến đạt khoảng 3.000 km vào cuối năm 2025, yêu cầu hoàn thiện các hạng mục hạ tầng dịch vụ đi kèm ngày càng rõ nét. Trong đó, hệ thống trạm dừng nghỉ, bao gồm trạm xăng, trạm sạc và khu kỹ thuật, giữ vai trò hỗ trợ vận hành, bảo đảm an toàn và tính liên tục cho các tuyến đường cao tốc.
Theo quy hoạch, tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông có 24 trạm dừng nghỉ. Đến thời điểm hiện tại, 21 trạm đã lựa chọn được nhà đầu tư, 16 trạm đang triển khai thi công. Tuy nhiên, tiến độ giữa các dự án chưa đồng đều: mới có 5 trạm hoàn thành hạng mục nền móng, trong khi phần lớn các trạm còn lại đang ở giai đoạn san nền và tập kết vật liệu. Bên cạnh đó, 5 trạm chưa được triển khai do vướng mắc trong công tác bàn giao mặt bằng hoặc mới hoàn tất thủ tục hợp đồng. Thực tế này cho thấy việc phát triển hạ tầng dịch vụ cần tiếp tục được triển khai đồng bộ với tiến độ xây dựng tuyến chính.
Theo chức năng được quy định, trạm dừng nghỉ không chỉ đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi của người tham gia giao thông mà còn phục vụ công tác tổ chức thu phí, hỗ trợ xử lý tình huống khẩn cấp và duy trì hoạt động thông suốt trên tuyến. Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng, việc bố trí trạm sạc điện trên các tuyến cao tốc cũng được xem là một trong những điều kiện để đáp ứng nhu cầu sử dụng phương tiện năng lượng sạch trong thời gian tới.
Một điểm đáng chú ý là quy mô các trạm dừng nghỉ đã được điều chỉnh. Trước đây, diện tích mỗi trạm khoảng 1 ha; theo Quyết định 938/QĐ-BGTVT ngày 31/7/2023, diện tích này được nâng lên từ 3 đến 5 ha nhằm bố trí đầy đủ các hạng mục dịch vụ, kỹ thuật, trạm xăng và trạm sạc. Việc mở rộng quy mô giúp tăng khả năng đáp ứng nhu cầu khai thác, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác điều chỉnh hồ sơ và giải phóng mặt bằng.
Các khó khăn hiện nay chủ yếu phát sinh tại những khu vực có tốc độ đô thị hóa cao hoặc điều kiện địa hình phức tạp. Đơn cử, trạm dừng nghỉ Km144+560 thuộc dự án Vĩnh Hảo – Phan Thiết đến tháng 10/2025 mới được bàn giao 1,7 ha trên tổng diện tích 10,8 ha. Tương tự, một số trạm tại Khánh Hòa chưa được bàn giao đầy đủ mặt bằng, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các hạng mục dịch vụ và kỹ thuật.
Tại các cuộc họp của Ban Chỉ đạo Nhà nước về các dự án giao thông trọng điểm, Bộ Xây dựng đã đề nghị các địa phương như Quảng Trị, Quảng Ngãi, Khánh Hòa, Lâm Đồng và Đồng Nai đẩy nhanh công tác bàn giao mặt bằng, phấn đấu hoàn thành trong tháng 11/2025. Đây được xem là cơ sở để bảo đảm tiến độ triển khai các hạng mục dịch vụ, đồng thời tạo điều kiện cho việc đầu tư trạm xăng và trạm sạc trên các tuyến cao tốc.
Thúc đẩy chuyển đổi năng lượng trong lĩnh vực giao thông
Việc đầu tư trạm sạc, trạm xăng và khu kỹ thuật trên các tuyến cao tốc đang được đặt trong tổng thể định hướng giảm phát thải và chuyển đổi năng lượng của ngành giao thông. Bên cạnh việc đáp ứng nhu cầu nhiên liệu truyền thống, hạ tầng trạm sạc cho xe điện ngày càng được quan tâm trong bối cảnh số lượng phương tiện sử dụng năng lượng sạch có xu hướng gia tăng. Thiếu các điểm sạc trên những tuyến cao tốc dài có thể ảnh hưởng đến khả năng khai thác phương tiện và tiến trình triển khai các mục tiêu chuyển đổi năng lượng.
Theo kế hoạch triển khai, một số dự án như Hàm Nghi – Vũng Áng, Vũng Áng – Bùng và Vĩnh Hảo – Phan Thiết (Km205) đã cơ bản hoàn thành các hạng mục dịch vụ công và dự kiến đưa vào khai thác trong tháng 11/2025. Thực tiễn từ các dự án này cho thấy, việc bố trí đồng bộ khu dịch vụ kỹ thuật, trạm xăng và trạm sạc có thể thực hiện được khi tiến độ thi công và công tác quản lý được kiểm soát chặt chẽ.
Từ góc độ quản lý, hệ thống trạm sạc, trạm xăng và khu kỹ thuật không chỉ phục vụ nhu cầu vận hành của phương tiện mà còn góp phần hỗ trợ bảo đảm an toàn giao thông. Trên các tuyến cao tốc dài, việc có điểm tiếp nhiên liệu, sạc điện và hỗ trợ kỹ thuật giúp người điều khiển phương tiện chủ động hơn trong hành trình, đồng thời tăng khả năng xử lý kịp thời khi xảy ra sự cố. Ngoài ra, các hạng mục dịch vụ này cũng được xem là nguồn thu bổ sung, góp phần cân đối tài chính cho các dự án cao tốc do Nhà nước đầu tư.
Để bảo đảm tiến độ triển khai, Bộ Xây dựng yêu cầu các Ban quản lý dự án tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương, nhất là tại những khu vực còn vướng mắc về mặt bằng như Cam Lộ – La Sơn, Quảng Ngãi – Hoài Nhơn, Nha Trang – Cam Lâm, Cam Lâm – Vĩnh Hảo, Vĩnh Hảo – Phan Thiết và Phan Thiết – Dầu Giây. Trường hợp khó khăn kéo dài, cơ quan quản lý sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền để kịp thời tháo gỡ, bảo đảm các hạng mục dịch vụ được triển khai theo kế hoạch.
Về lâu dài, đầu tư trạm sạc, trạm xăng và dịch vụ kỹ thuật trên cao tốc được xem là một cấu phần trong quá trình phát triển hạ tầng giao thông phù hợp với định hướng chuyển đổi năng lượng. Khi các hạng mục này được hoàn thiện, hệ thống cao tốc sẽ có điều kiện đáp ứng đồng thời nhu cầu của phương tiện sử dụng nhiên liệu truyền thống và phương tiện năng lượng sạch, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác và hướng tới phát triển giao thông bền vững.