Hiểu đúng, tham gia đủ – Chìa khóa để Bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới phát huy hiệu quả

Cơ chế chia sẻ rủi ro và bảo vệ quyền lợi cộng đồng

Theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP quy định về bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới, bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc và bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng (Nghị định 67, có hiệu lực từ ngày 6/9/2023), bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới được Nhà nước thiết kế như một cơ chế bảo vệ song song: Vừa giảm thiểu rủi ro tài chính cho người gây tai nạn, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người bị hại. Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là “hàng rào tài chính” góp phần ổn định xã hội khi sự cố giao thông xảy ra.

Hiện nay, mức phí bảo hiểm TNDS được quy định cụ thể theo từng loại phương tiện và mục đích sử dụng. Đối với ô tô không kinh doanh vận tải, mức phí dao động từ 437.000 đến 1.825.000 đồng/năm, tùy theo số chỗ ngồi. Ô tô kinh doanh vận tải có mức phí cao hơn, từ 756.000 đến 4.813.000 đồng/năm (áp dụng cho xe từ dưới 6 chỗ đến 25 chỗ ngồi). Xe tải được tính phí theo tải trọng, với mức dao động từ 853.000 đến 3.200.000 đồng/năm.

Song song với phí tham gia, Nghị định 67 cũng quy định rõ giới hạn trách nhiệm bồi thường. Cụ thể, thiệt hại về sức khỏe, tính mạng do xe cơ giới gây ra được bồi thường tối đa 150 triệu đồng/người/vụ. Đối với thiệt hại về tài sản, mức chi trả tối đa là 100 triệu đồng/vụ nếu do xe ô tô, máy kéo, rơ-moóc hoặc sơ-mi rơ-moóc gây ra; và 50 triệu đồng/vụ đối với thiệt hại do xe mô tô, xe máy hoặc xe điện gây ra.

Những quy định này cho thấy nỗ lực của Nhà nước trong việc điều chỉnh chính sách bảo hiểm theo hướng phù hợp hơn với thực tế chi phí điều trị, sửa chữa và khắc phục hậu quả tai nạn. Đồng thời, đây cũng là cơ chế giúp chủ xe tránh phải đối mặt với những khoản bồi thường vượt quá khả năng chi trả cá nhân.

Một điểm đáng chú ý khác của Nghị định 67 là quy định về tạm ứng bồi thường. Theo đó, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm tạm ứng trong vòng 3 ngày kể từ khi nhận được thông báo tai nạn. Trong trường hợp chưa xác định rõ phạm vi bồi thường, mức tạm ứng có thể từ 30–70% giá trị bảo hiểm, tùy theo mức độ thiệt hại và tính chất vụ việc. Cơ chế này không chỉ thể hiện tính nhân văn của chính sách, mà còn giúp người bị nạn hoặc thân nhân sớm có nguồn tài chính để khắc phục những khó khăn ban đầu.

Với cách tiếp cận đó, bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới không đơn thuần là một sản phẩm tài chính, mà là cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, doanh nghiệp bảo hiểm và người dân – một cấu phần quan trọng của hệ thống an sinh xã hội trong lĩnh vực giao thông.

Hiểu đúng, tham gia đúng để không thiệt quyền lợi

Dù khung pháp lý đã được hoàn thiện, song trên thực tế, nhận thức của một bộ phận chủ xe về bảo hiểm bắt buộc TNDS vẫn còn hạn chế. Không ít người tham gia bảo hiểm chủ yếu để đáp ứng yêu cầu đăng kiểm hoặc tránh bị xử phạt khi lưu thông, mà chưa thực sự quan tâm đến quyền lợi và nghĩa vụ phát sinh. Cách tiếp cận này khiến ý nghĩa an sinh của chính sách chưa được phát huy đầy đủ.

Bên cạnh đó, tình trạng nhầm lẫn giữa bảo hiểm bắt buộc TNDS và các loại bảo hiểm tự nguyện vẫn khá phổ biến. Nhiều người cho rằng chỉ cần mua một loại bảo hiểm là đủ, trong khi thực tế, phạm vi chi trả của hai loại hình này hoàn toàn khác nhau. Bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới chỉ bồi thường cho bên thứ ba – tức người bị thiệt hại về người hoặc tài sản do lỗi của chủ xe gây ra. Những thiệt hại của chính chủ xe, như hư hỏng phương tiện hoặc thương tích của người lái, chỉ được bồi thường khi tham gia thêm bảo hiểm vật chất xe hoặc các gói bảo hiểm tự nguyện khác.

Chính sự nhầm lẫn này dẫn đến nhiều lúng túng khi tai nạn xảy ra. Có trường hợp chủ xe không kịp thời thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm, không chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo quy định, hoặc không phối hợp trong quá trình giám định. Việc thông báo ngoài thời hạn quy định, thiếu chứng từ hoặc không tuân thủ quy trình có thể khiến quyền lợi bảo hiểm bị ảnh hưởng, thậm chí mất cơ hội được bồi thường.

Để Bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới thực sự phát huy hiệu quả, người tham gia cần nắm rõ và tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Trước hết, cần tham gia bảo hiểm đúng hạn và đúng đối tượng. Hợp đồng bảo hiểm chỉ có hiệu lực khi người mua đã hoàn tất việc nộp phí, vì vậy chủ xe cần chủ động kiểm tra thời hạn ghi trên giấy chứng nhận, tránh tình trạng hết hạn mà không hay biết.

Thứ hai, việc thông báo kịp thời khi tai nạn xảy ra là yêu cầu mang tính quyết định. Thông tin sớm giúp doanh nghiệp bảo hiểm nhanh chóng cử cán bộ xuống hiện trường, phối hợp với cơ quan chức năng xác minh nguyên nhân và mức độ thiệt hại – cơ sở quan trọng để xem xét chi trả.

Thứ ba, chủ xe cần phối hợp đầy đủ trong công tác giám định và xác minh, bao gồm việc lưu giữ hình ảnh hiện trường, biên bản của cơ quan công an và thông tin nhân chứng. Những yếu tố này giúp quá trình bồi thường diễn ra minh bạch, chính xác và rút ngắn thời gian giải quyết.

Ngoài ra, việc đọc kỹ các điều khoản loại trừ và giới hạn trách nhiệm cũng là điều cần thiết, nhằm tránh hiểu nhầm hoặc kỳ vọng vượt quá phạm vi chi trả của bảo hiểm. Khi quyền lợi và nghĩa vụ được nhận thức đầy đủ, quá trình giải quyết bồi thường sẽ trở nên thuận lợi cho cả người tham gia và doanh nghiệp bảo hiểm.

Bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới không chỉ là một quy định mang tính cưỡng chế, mà là chính sách an sinh xã hội mang đậm tính nhân văn. Để chính sách vận hành bền vững, cần sự phối hợp đồng bộ từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp bảo hiểm và người dân. Trong đó, việc thay đổi nhận thức và thực hành đúng từ phía người tham gia giao thông chính là yếu tố then chốt để loại hình bảo hiểm này phát huy đầy đủ giá trị vốn có.

Hà Linh