Tăng sự hấp dẫn của IPO để hút dòng vốn mới
Việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) đang trở thành "cửa ngõ" thu hút dòng vốn mới của nhiều công ty. Tuy nhiên, thị trường IPO Việt Nam vẫn tồn tại không ít rủi ro nếu thiếu cơ chế sàng lọc và kiểm soát phù hợp.
Cơ hội và thách thức của IPO
Các sự kiện phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) đang trở thành “cửa ngõ” quan trọng để các doanh nghiệp tiếp cận và đánh giá sức khỏe của nền kinh tế cũng như chất lượng của thị trường vốn.
Khi hoạt động IPO được thúc đẩy theo hướng bền vững, quy mô và vai trò của nhóm nhà đầu tư tổ chức sẽ được nâng lên, vị thế của các quỹ chuyên nghiệp được mở rộng, qua đó, tăng tỷ trọng dòng vốn dài hạn và giảm sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng.
Theo dữ liệu của FiinGroup, các doanh nghiệp tham gia IPO trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ tài chính, chứng khoán, nông nghiệp, thực phẩm, bán lẻ đến y tế, chăm sóc sức khỏe, công nghệ và thương mại số. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang coi thị trường vốn là một kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng, thay vì chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng như trước.
Điển hình là hai thương vụ IPO quy mô lớn gần đây của VPS và VPBank Securities đã tạo nên cột mốc mới cho hoạt động huy động vốn cổ phần của khối công ty chứng khoán, với giá trị vốn huy động lần lượt đạt 12.138 tỷ đồng và 13.000 tỷ đồng, kỳ vọng nâng tổng giá trị vốn mới huy động qua IPO đạt ít nhất 130.000 tỷ đồng trong năm 2025.
Đằng sau những cơ hội, thị trường IPO Việt Nam vẫn tồn tại không ít rủi ro nếu thiếu cơ chế sàng lọc và kiểm soát phù hợp. Thực tế cho thấy, IPO chỉ thực sự thu hút khi doanh nghiệp có nền tảng kinh doanh vững chắc, quản trị minh bạch, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng đủ lớn, triển vọng tăng trưởng rõ ràng và đặc biệt là mức định giá hợp lý.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp đặt mức giá chào bán quá cao so với giá trị thực, cổ phiếu dễ giảm mạnh sau niêm yết, gây thua lỗ cho nhà đầu tư, làm suy giảm niềm tin và để lại vết gợn cho cả thị trường.
Vòng xoáy tiêu cực có thể xuất hiện: nhà đầu tư dè dặt với các thương vụ mới, dòng vốn tổ chức quốc tế chậm lại, doanh nghiệp khó huy động vốn qua thị trường và vai trò của IPO trong chiến lược phát triển thị trường vốn bị suy yếu.
Không chỉ dừng ở câu chuyện định giá, một số rủi ro khác cũng từng được ghi nhận như việc doanh nghiệp lên sàn chủ yếu để bán cổ phần, chứ không thực sự gắn với chiến lược phát triển dài hạn; hoạt động thao túng giá cổ phiếu trong giai đoạn trước và ngay sau niêm yết; hoặc việc công bố thông tin thiếu chuẩn xác, đưa ra các dự phóng tăng trưởng thiếu cơ sở.
Những biểu hiện này không phải là xa lạ nếu nhìn lại giai đoạn thị trường tăng trưởng “nóng” 2007 - 2008 và cũng đã lặp lại ở một vài thương vụ gần đây, cho thấy nhu cầu cấp bách phải nâng cao kỷ luật thị trường và siết chặt khâu hậu kiểm.
Nhiều nhóm giải pháp tăng sức hút cho IPO
Trong bối cảnh thị trường Việt Nam được nâng hạng, các yêu cầu đối với IPO càng trở nên khắt khe hơn khi nhà đầu tư quốc tế có nhiều lựa chọn giữa các thị trường mới nổi trong khu vực.
Để biến sự quan tâm thành dòng vốn thực, Việt Nam cần tiến hành đồng thời nhiều nhóm giải pháp.
Trước hết, định giá IPO phải được đặt trong tương quan với mặt bằng khu vực, bởi các quỹ quốc tế luôn so sánh cơ hội tại Việt Nam với Indonesia, Malaysia, Philippines hay những thị trường tương đồng khác. Nếu mức định giá ở Việt Nam bị đẩy lên quá cao, dòng vốn sẽ dễ dàng chuyển hướng sang nơi khác.
Bên cạnh đó, mức độ minh bạch và khả năng dự báo tăng trưởng của doanh nghiệp phải đủ thuyết phục, không chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu báo cáo tài chính trong một hai năm gần nhất, mà cần cung cấp được góc nhìn rõ ràng về dòng tiền, rủi ro tài chính, chiến lược mở rộng thị trường và khả năng duy trì lợi nhuận sau IPO.
Về mặt quy trình, thủ tục IPO và niêm yết cũng cần được rà soát, cải cách theo hướng tinh gọn hơn nhưng vẫn bảo đảm kỷ luật và an toàn cho nhà đầu tư. Thời gian thẩm định, phê duyệt và công bố thông tin kéo dài quá lâu có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội thị trường.
Cùng với đó, việc nâng cao vai trò của các quỹ đầu tư trong nước với tư cách là nhà đầu tư nền tảng trong các thương vụ IPO cũng rất quan trọng, bởi đây là lực lượng giúp ổn định cung - cầu và tạo niềm tin cho các dòng vốn ngoại trong giai đoạn đầu.
Cuối cùng, việc FTSE Russell nâng hạng không tự động mang lại dòng vốn lớn mà chủ yếu trao cho Việt Nam “quyền được quan sát kỹ hơn”. Trong bức tranh đó, IPO đóng vai trò như một bài kiểm tra tổng hợp về năng lực của doanh nghiệp lẫn chất lượng của thị trường.
Nếu biết tận dụng cơ hội, nâng chuẩn chất lượng hàng hóa và kiểm soát tốt các rủi ro phát sinh, Việt Nam hoàn toàn có thể biến IPO thành xương sống trong chiến lược phát triển thị trường vốn, qua đó xây dựng được một hệ sinh thái tài chính ổn định, minh bạch và đủ sức cạnh tranh với các thị trường mới nổi lớn trong khu vực.