Cần quy định nghĩa vụ chia sẻ doanh thu bảo vệ giá trị đầu tư của báo chí

Liên quan tới vấn đề kinh tế báo chí, Đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân (Đoàn ĐBQH TP.HCM) kiến nghị bổ sung nhà nước cần có khung cơ chế, chính sách đặc thù, rõ ràng, khả thi để phát triển kinh tế báo chí trong thời gian tới, trong đó cần thiết kế rõ nhóm cơ chế, chính sách về thuế, tài chính, về đất đai, về đầu tư công, về cơ sở vật chất, về hạ tầng, công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế để phát triển các cơ quan báo chí trong nước.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế ưu đãi đầu tư phát triển các tổ hợp báo chí, các đơn vị báo chí của trung ương và các thành phố lớn theo hướng đa phương tiện, đa lĩnh vực, có uy tín trong khu vực và trên thế giới. Đồng thời, có cơ chế khuyến khích đủ mạnh để các báo chí phát triển đa ngôn ngữ, hỗ trợ các cơ quan báo chí Việt Nam phát triển nền tảng nội dung số mang bản sắc Việt Nam.

Giải thích đề xuất trên, Đại biểu Xuân cho rằng hiện nay với hơn 70% dân số sử dụng Internet, gần 60 triệu tài khoản mạng xã hội, Việt Nam đang sở hữu một thị trường truyền thông rất lớn, nhưng phần lớn doanh thu quảng cáo trực tuyến vẫn thuộc về các nền tảng xuyên quốc gia.

Do đó, tại điểm b khoản 2 Điều 10 đại biểu kiến nghị bổ sung "Nhà nước đầu tư có trọng tâm, trọng điểm để xây dựng, phát triển nền tảng số báo chí của quốc gia và các địa phương, nhất là ở các thành phố lớn".

Đóng góp vào Điều 30 về hoạt động báo chí trên không gian mạng, Đại biểu Lê Thu Hà (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) nhận thấy, dù đây là điều khoản có tác động trực tiếp đến chủ quyền số quốc gia, nhưng dự thảo Luật hiện đang tiếp cận theo tư duy truyền thống, trong khi các nền tảng xuyên biên giới đã thay đổi toàn bộ cấu trúc phân phối thông tin.

Thực tế, các nền tảng này đang sử dụng nội dung báo chí để thu lợi, chi phối thuật toán, phân phối thông tin, tự động tổng hợp, lập chỉ mục và trích đoạn tin tức mà không cần xin phép, không chia sẻ doanh thu, không chịu trách nhiệm pháp lý và không thực hiện gỡ bỏ tin sai theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 30 quy định về ba nhóm nghĩa vụ bắt buộc đối với các nền tảng xuyên biên giới; đồng thời cho rằng, nếu Luật Báo chí không đặt ra các nghĩa vụ pháp lý tối thiểu, thì báo chí Việt Nam sẽ mãi ở thế bất bình đẳng ngay chính trên sân nhà…

Theo Đại biểu, cần quy định nghĩa vụ chia sẻ doanh thu bảo vệ giá trị đầu tư của báo chí. Cụ thể, bất kỳ tổ chức, cá nhân nào sử dụng lại nội dung báo chí trên không gian mạng dưới hình thức tổng hợp, lập chỉ mục, trích dẫn, hiển thị đoạn trích hoặc khai thác dữ liệu báo chí đều phải được sự đồng ý của cơ quan báo chí và tuân thủ cơ chế chia sẻ lợi ích theo thỏa thuận.

Ngoài ra, quy định nghĩa vụ gỡ bỏ nội dung sai phạm trong thời hạn nhất định. Yêu cầu nền tảng xuyên biên giới khi cung cấp nội dung mang tính báo chí tại Việt Nam phải thực hiện gỡ bỏ nội dung sai sự thật, xuyên tạc hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền trong thời hạn nhất định.

Cần quy định nghĩa vụ hiện diện pháp lý tại Việt Nam. Mọi nền tảng cung cấp nội dung mang tính báo chí cho công chúng Việt Nam phải có đại diện pháp lý tại Việt Nam để chịu trách nhiệm trước pháp luật và phối hợp với cơ quan quản lý trong xử lý vi phạm, Đại biểu Lê Thu Hà nhấn mạnh.

Cùng quan tâm nội dung trên, Đại biểu Bế Minh Đức (Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng) đánh giá không gian mạng đã trở thành nơi chia sẻ, tiếp cận thông tin quan trọng. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn một số bất cập trong quản lý thông tin trên môi trường số, các trang thông tin điện tử tổng hợp và nền tảng mạng xã hội của doanh nghiệp tư nhân không được cấp phép sản xuất tin tức nhưng trên thực tế đã lấy lại nội dung của báo chí để đăng, khai thác lưu lượng truy cập và thương mại hóa.

Các doanh nghiệp công nghệ tư nhân có tiềm lực tài chính mạnh, sở hữu hệ thống sinh thái nội dung thuật toán, đề xuất khả năng tối ưu dữ liệu người dùng chỉ cần liên kết hoặc quét lại tin tức từ báo chí, họ vẫn thu hút lượng truy cập rất lớn, trong khi không hề đầu tư vào phóng viên, biên tập viên, quy trình xác minh nguồn tin hay trách nhiệm pháp lý như cơ quan báo chí. Điều này dẫn tới nghịch lý chủ thể đầu tư chất xám thì bị mất lợi thế, chủ thể không sản xuất nội dung lại được hưởng từ nội dung.

Đại biểu Bế Minh Đức cho rằng tình trạng này đặt báo chí vào vị thế yếu hơn ngay trên sân nhà. Báo chí vẫn giữ vai trò trụ cột trong thông tin chính xác, định hướng dư luận, bảo vệ lợi ích quốc gia nhưng khi các nền tảng tư nhân tận dụng nội dung báo chí để nuôi hệ sinh thái của họ, báo chí sẽ bị chia sẻ thị phần quảng cáo và mất nguồn lực đầu tư, chưa kể các nền tảng xã hội xuyên biên giới đang chiếm phần lớn thị phần quảng cáo trực tuyến tại Việt Nam. Đây vốn là nguồn thu chủ lực để báo chí duy trì hoạt động, tái đầu tư nội dung và trả lương cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên.

Theo Đại biểu, khi các nền tảng này thu hút lượng quảng cáo khổng lồ, báo chí chính thống không chỉ mất đi nguồn lực kinh tế mà còn mất luôn khả năng tự chủ tài chính, kéo theo khó khăn trong việc duy trì chất lượng nội dung, đầu tư công nghệ và giữ chân nhân lực chất lượng cao…

Đồng quan điểm này, Đại biểu Mai Văn Hải (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hoá) cho biết, Báo cáo tổng kết Luật Báo chí năm 2016, chi ngân sách nhà nước cho báo chí còn rất thấp, chi thường xuyên dưới 0,5%, chi đầu tư dưới 0,3%.

Một số cơ quan báo chí lớn chưa được đặt hàng từ ngân sách nhà nước, nguồn thu từ quảng cáo trong bối cảnh công nghệ số bị tụt giảm nhất là báo in, nguồn thu từ quảng cáo trực tuyến của các cơ quan báo chí còn lại khoảng 30%. Đây là vấn đề rất khó khăn, gây áp lực tài chính lên các cơ quan báo chí.

Mai Đỉnh - Đỗ Việt