Thận trọng bảo tồn di vật tàu cổ xuất lộ tại ven biển Hội An Tây
Việc khai quật di vật tàu cổ xuất lộ ven biển phường Hội An Tây (TP. Đà Nẵng) được các nhà khoa học đánh giá là cấp thiết, nhưng phải triển khai thận trọng, bảo đảm di vật được bảo vệ đúng quy trình và có cơ sở nghiên cứu lâu dài.
Nhận định này được đưa ra tại Tọa đàm tham vấn chuyên gia về phương án bảo tồn di vật tàu cổ tổ chức sáng 20/11.
Di vật tàu cổ được ghi nhận lần đầu vào cuối tháng 12/2023 tại tổ dân phố Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, cách biển Cửa Đại 4,7km về phía nam. Tình trạng xuất lộ của di vật biến đổi theo các đợt bồi lấp tự nhiên trong năm.
Đến tháng 5/2024, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An phối hợp đơn vị chuyên môn tiến hành khảo sát và lấy mẫu giám định. Kết quả cho thấy vị trí tàu xuất lộ vào khoảng năm 1905 vẫn còn nằm trên đất liền, cách mép nước 700-800m.
Giám định mẫu gỗ ban đầu xác định con tàu có kích thước lớn và được đóng bằng kỹ thuật kết hợp đặc trưng của tàu thuyền Đông Nam Á và Trung Quốc. Vật liệu chính gồm gỗ bằng lăng (săng lẻ), kiền kiền và thông, đều là các loại gỗ có độ bền và khả năng chịu lực tốt.
Các dấu vết vật liệu xảm cho thấy, con tàu có thể thực hiện những chuyến hải trình dài. Tuy nhiên, do cát vùi lấp và điều kiện khách quan khác, công tác can thiệp chuyên môn vẫn chưa thể triển khai.
Cuối tháng 10/2025, dưới tác động của mưa bão, phần lớn cấu trúc trên của con tàu xuất lộ rõ hơn. Đo đạc hiện trường ghi nhận tàu có chiều rộng nhất 5m, phần dài lộ ra 17,4m; nhiều chi tiết kỹ thuật như giang, ván be, vách ngăn, sa quạ và các kết cấu khác còn khá nguyên vẹn.
Theo ông Phạm Phú Ngọc, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An, di vật tàu cổ mang giá trị lớn đối với nghiên cứu lịch sử thương mại và hàng hải khu vực. Đây là cơ hội để làm rõ vai trò của Hội An trong mạng lưới giao thương quốc tế giai đoạn cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về phương pháp bảo tồn.
Tại tọa đàm, nhiều ý kiến đề xuất cần sớm triển khai khai quật trong năm 2025 hoặc tháng 1/2026. Một số nhà khoa học khuyến nghị thực hiện vào mùa nắng khi bãi bồi ổn định hơn, thuận lợi cho phương án thi công và bảo quản tạm thời. Việc đánh giá rõ giá trị di vật trước khi khai quật cũng được nhấn mạnh.
Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi cho biết, đây là trường hợp đầu tiên Đà Nẵng phát hiện di vật tàu cổ còn tương đối nguyên vẹn. Khu vực phát hiện thuộc không gian của đô thị thương cảng quốc tế Hội An, nơi từng là điểm dừng quan trọng của tàu thuyền trong và ngoài nước. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải vừa tuân thủ quy định pháp luật về di sản và khảo cổ, vừa ứng xử phù hợp với di vật gỗ đã bị chôn vùi hơn một thế kỷ.
Bà Nguyễn Thị Anh Thi nhấn mạnh mọi giải pháp cần có cơ sở khoa học, cân nhắc đầy đủ các yếu tố tác động để bảo đảm tính chân xác và sự bền vững của di vật trong dài hạn.
Kết luận tọa đàm, ông Trần Đình Thành, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, thống nhất thời điểm khai quật phù hợp nhất là khoảng tháng 4 hoặc tháng 5/2026, khi điều kiện thời tiết thuận lợi. Đây cũng là thời điểm đảm bảo chuẩn bị đầy đủ phương án vận chuyển và bảo quản sau khai quật.
Các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục phối hợp xây dựng kế hoạch chi tiết, hướng tới mục tiêu bảo tồn và phát huy giá trị di vật tàu cổ một cách hiệu quả và bền vững.