Điều gì đang diễn ra ở Sudan?

Các vụ thảm sát mới ở Sudan

"Những người bệnh và bị thương đã bị hành quyết một cách tàn nhẫn", Ủy ban phối hợp kháng chiến Sudan, một tổ chức phi chính phủ, tuyên bố 2 ngày sau khi Lực lượng hỗ trợ nhanh (RSF) giành quyền kiểm soát thành phố el-Fasher, thủ phủ của Bắc Darfur, Sudan.

Ngày 28/10, RSF đã tấn công Bệnh viện Phụ sản Saudi, bắt cóc 6 nhân viên y tế - gồm 4 bác sĩ, 1 y tá và 1 dược sĩ. Cùng ngày, hơn 460 bệnh nhân và người thân của họ đã bị bắn chết ngay tại bệnh viện.

Hình ảnh vệ tinh do Phòng thí nghiệm nghiên cứu nhân đạo thuộc Trường Y tế công cộng Yale phân tích xác nhận rằng kể từ cuối tuần trước, "một cụm vật thể có kích thước tương đương cơ thể người và mặt đất đổi màu đỏ" đã xuất hiện bên ngoài các bệnh viện ở el-Fasher.

Vào tháng 3, RSF và các nhóm vũ trang khác đã thành lập Liên minh Sáng lập Sudan (TASIS). Kể từ đó, TASIS được giao nhiệm vụ thành lập "Chính phủ Hòa bình và Thống nhất" cho Darfur và các khu vực phía Nam nơi RSF nắm quyền.

Sau 18 tháng bao vây, ngày 27/10, RSF đã giành được quyền kiểm soát thành phố El-Fasher, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cuộc xung đột kéo dài từ tháng 4/2023 giữa RSF và Quân đội Sudan (SAF).

Nhiều nguồn tin cho biết có tới 2.000 thường dân đã thiệt mạng trong 3 ngày qua dù việc thu thập báo cáo từ thực địa vẫn còn khó khăn vì RSF đã tắt dịch vụ liên lạc vệ tinh cho người dân.

Các tổ chức nhân đạo quốc tế đã yêu cầu RSF thiết lập các hành lang nhân đạo cho khoảng 177.000 người không thể rời khỏi thành phố.

Vụ thảm sát ở Bệnh viện Phụ sản Saudi là sự leo thang mới nhất của cuộc xung đột ở Sudan kể từ khi nổ ra vào tháng 4/2023. Vào thời điểm đó, SAF dưới sự chỉ huy của Tướng Abdel Fattah al-Burhan và RSF do Mohamed Hamdan Dagalo - còn được gọi là Hemeti- lãnh đạo, đã không thể thống nhất về việc sáp nhập lực lượng dân quân vào lực lượng quốc gia.

Thế giới có thể làm gì cho Sudan?

Trước vụ thảm sát kinh hoàng mới ở el-Fasher, ngày 29/10, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã bày tỏ kinh hoàng và phẫn nộ, đồng thời kịch liệt lên án và kêu gọi tôn trọng tính thiêng liêng của hoạt động chăm sóc sức khỏe.

Ngày 30/10, trong thông cáo báo chí sau cuộc họp khẩn, Hội đồng Bảo an đã lên án cuộc tấn công của RSF nhằm vào El Fasher cũng như những hành vi tàn bạo được cho là do RSF gây ra đối với dân thường, bao gồm hành quyết không qua xét xử và bắt giữ tùy tiện.

Trong số 51 triệu dân, khoảng 14 triệu người đã phải di dời. Nạn đói lan rộng, cũng như dịch tả và các bệnh dịch khác. Các tổ chức quốc tế ước tính có tới 140.000 người Sudan đã thiệt mạng kể từ khi cuộc nội chiến xảy ra vào tháng 4/2023.

Sau khi chiếm được el-Fasher, quyền kiểm soát lãnh thổ của RSF hiện bao gồm Darfur và một số vùng phía nam, trong khi SAF kiểm soát thủ đô Khartoum của đất nước, cũng như miền Bắc và trung tâm đất nước.

Cả hai bên đều bị cáo buộc vi phạm nhân quyền trong suốt cuộc xung đột. Chính quyền Mỹ sắp mãn nhiệm dưới thời Tổng thống Joe Biden đã áp đặt lệnh trừng phạt lên cả hai vị tướng lãnh đạo RSF và SAF. RSF bị cáo buộc phạm tội diệt chủng và vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, trong khi SAF bị cáo buộc thực hiện các cuộc tấn công gây chết người nhắm vào thường dân và phá hoại mục tiêu chuyển đổi dân chủ.

"RSF không tàn bạo hơn bất kỳ lực lượng nào khác trên hành tinh. Tuy nhiên, điểm khác biệt với RSF là đây là những chính sách diệt chủng có hệ thống", bà Shayna Lewis, chuyên gia về Sudan và cố vấn cấp cao tại PAEMA, một tổ chức phi chính phủ phòng chống tội ác có trụ sở tại Hoa Kỳ, nói với truyền thông.

Bà cho biết: "Việc giết hại bệnh nhân và nhân viên y tế một cách không kiềm chế tại các bệnh viện là phương thức hoạt động của RSF", đồng thời nói thêm rằng RSF luôn là một thế lực diệt chủng.

RSF phát triển từ lực lượng dân quân Janjaweed, nổi tiếng với các hành vi bạo lực cực đoan ở Darfur từ năm 2003 đến năm 2005. Vào thời điểm đó, lực lượng dân quân kỵ binh gốc Ả Rập của tổng thống lúc bấy giờ là Omar al-Bashir đã giết hại khoảng 300.000 thường dân, những người mà họ coi không phải là người Ả Rập mà là người châu Phi. Công tố viên Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), Liên hợp quốc và nhiều quốc gia đã xác định rằng các hành vi diệt chủng đã được thực hiện vào đầu năm 2003.

Các nhà quan sát từ lâu đã chỉ ra rằng các đồng minh quốc tế của các bên tham chiến phần lớn quyết định liệu cuộc chiến ở Sudan có kết thúc hay tiếp tục hay không.

RSF cho là nhận được hỗ trợ từ các chuyến hàng vũ khí từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) thông qua quốc gia láng giềng Chad. UAE phủ nhận cáo buộc này, mặc dù bằng chứng về vũ khí do UAE sản xuất cho thấy điều ngược lại.

SAF được Ai Cập và Qatar hậu thuẫn, trong khi Arab Saudi tuyên bố trung lập trong cuộc xung đột.

Bà Ali, nhà nghiên cứu của Viện GIGA, cho biết: "Darfur là ưu tiên của RSF không chỉ vì đây là quê hương của họ mà còn vì khu vực này có nhiều tài nguyên quan trọng như vàng".

"Vàng là thứ cần thiết để đối phó với lệnh trừng phạt, dùng để mua vũ khí", bà nói thêm rằng vị trí gần các cửa khẩu biên giới với Libya và Chad là yếu tố then chốt. "Để mua và vận chuyển vũ khí và đạn dược từ các quốc gia này, RSF muốn kiểm soát dân thường ở Darfur".

Theo Ủy ban Cứu hộ Quốc tế, quốc gia giàu vàng và dầu mỏ với những vùng đất phì nhiêu rộng lớn này đã trở thành nơi xảy ra cuộc khủng hoảng nhân đạo và di cư lớn nhất thế giới từng được ghi nhận.

Trâm Anh