Quỳnh Sơn - Ngôi làng bình dị mà cuốn hút
Nằm giữa thung lũng Bắc Sơn mờ sương, nơi mái nhà sàn cổ xếp lớp như những nốt nhạc trầm mặc của miền sơn cước, làng Quỳnh Sơn (xã Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn) hiện ra như một bức tranh bình dị mà cuốn hút đến lạ kỳ. Đây là ngôi làng được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UNWTO) vinh danh là “Ngôi làng du lịch tốt nhất năm 2025 của Việt Nam”.
Vẻ đẹp sơn quê
Chúng tôi đến Quỳnh Sơn vào một buổi sáng cuối thu. Con đường dẫn vào làng uốn lượn giữa cánh đồng lúa thơm ngát, dưới những dãy núi non trùng điệp, với làn sương mỏng bay lơ lửng như còn vương vấn với vẻ đẹp của thung lũng mà chưa muốn tan biến trong nắng sớm của mặt trời.
Ngôi làng Quỳnh Sơn nằm giữa thung lũng Bắc Sơn, với độ cao hơn 600m so với mực nước biển, có sông uốn lượn và các dãy núi đá vôi bao bọc nên quanh năm luôn có mây bao phủ. Thời điểm đẹp nhất trong năm ở Quỳnh Sơn là từ tháng 7 đến tháng 10. Bởi lẽ trong khoảng thời gian này toàn bộ thung lũng được phủ lên một màu vàng óng của cánh đồng lúa chín.
Đặc biệt, nơi đây có gần 450 mái nhà sàn lợp ngói âm dương đều quay về một hướng, tạo nên một cảnh tượng cuốn hút đến lạ kỳ khiến cho bất kỳ ai cũng phải dừng chân chiêm ngưỡng. Theo quan niệm của người Tày nơi đây, xây nhà đều quay mặt về hướng Nam hoặc Đông Nam, là để đón gió mát vào mùa hè, tránh gió lạnh của mùa đông. Vậy nên cả làng mới thống nhất làm nhà quay về một hướng để cho hài hòa phong thủy, cũng là thể hiện sự đoàn kết của dân làng trong cuộc sống hàng ngày.
Đến với Quỳnh Sơn, du khách không chỉ được ngắm nhìn cảnh đẹp, mà còn được sống cùng với người dân bản làng, được nghe về những chuyện mà tổ tiên để lại, được trải nghiệm cùng người dân làm ruộng, lên nương, bắt cá suối…
Nơi đây, mỗi người dân đều có thể là một “hướng dẫn viên” để giới thiệu cho du khách biết về văn hóa của địa phương. Cuộc sống của người dân không ồn ào và vội vã. Họ làm du lịch theo cách của chính người Tày, không bê tông, thương mại hóa quá mức để giữ cái hồn cốt riêng của họ.
Về Quỳnh Sơn du khách sẽ thấy những vẻ đẹp của các chàng trai, cô gái Tày bên cây đàn tính, trẻ con hồn nhiên múa hát điệu then, người dân thì sẵn sàng mời du khách vào cùng gói bánh chưng đen, thổi cơm lam, làm măng muối chua, hoặc học múa lân truyền thống vào mỗi dịp lễ hội. Quỳnh Sơn không hứa hẹn sự hào nhoáng, mà mang đến cho du khách cảm giác được trở về với thiên nhiên, với văn hóa gốc rễ, và với chính sự yên tĩnh trong tâm hồn mỗi người.
Muốn tham quan làng Quỳnh Sơn, du khách có thể đi bộ hoặc đạp xe quanh làng trên những cánh đồng lúa để tận hưởng không khí trong lành. Vào buổi tối du khách tham gia đốt lửa trại, thưởng thức những điệu hát Then truyền thống của dân tộc Tày…
Về Quỳnh Sơn du khách cũng không thể bỏ qua ngọn núi Nà Lay cao gần 700m, đây là địa điểm lý tưởng để ngắm bình minh và săn mây vào những buổi sáng sớm của mỗi ngày.
“Trên đỉnh Nà Lay ta nghe trong tiếng gió
Như câu hát ru của mẹ những đêm hè
Tiếng ầu ơ quện vào từng vách núi
Vọng giữa đại ngàn, cho ta lại bé thơ”
(Một đoạn trong bài thơ "Trên đỉnh Nà Lay" của tác giả Trang Việt).
Danh hiệu xứng đáng cho văn hóa của người Tày giữa thời hiện đại
Trong những năm qua, tỉnh Lạng Sơn chú trọng xây dựng thương hiệu Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn như một điểm đến du lịch cộng đồng phát triển theo hướng xanh và bền vững. Vậy nên, Làng văn hóa du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn được các chuyên gia du lịch và các doanh nghiệp lữ hành đánh giá đạt tiêu chuẩn đón khách du lịch với chỗ ở sạch sẽ, tiện nghi, dịch vụ ăn uống luôn đảm bảo tươi ngon, phong phú, như lợn quay, khâu nhục, bánh chưng đen, rượu ngô men lá…
Mới đây, vào ngày 17/10 Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) đã công bố Làng Du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn (Lạng Sơn) giành giải thưởng "Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025".
Được biết, giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất” do UN Tourism khởi xướng là sáng kiến toàn cầu nhằm tôn vinh các điểm đến nông thôn có thành tích xuất sắc trong bảo tồn văn hóa, thiên nhiên, phát triển du lịch bền vững và nâng cao sinh kế cho cộng đồng.
Danh hiệu được xét chọn dựa trên hệ thống tiêu chí nghiêm ngặt về quản trị, sáng tạo, bền vững, môi trường và đóng góp cho các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc, trở thành chuẩn mực quốc tế cho các mô hình du lịch cộng đồng chất lượng cao.
Chia sẻ trong công tác bảo tồn và phát huy những giá trị cốt lõi của làng Quỳnh Sơn, bà Phùng Thị Thanh Nga, Bí thư Đảng ủy xã Bắc Sơn cho biết: Làng cộng đồng Quỳnh Sơn không chỉ đơn thuần là nơi sinh sống của bà con dân tộc Tày, mà nơi đây còn là kho tàng quý giá để lưu giữ những giá trị văn hoá truyền thống đặc sắc của vùng.
“Chúng tôi xác định việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Trong thời gian tới, xã Bắc Sơn sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng và người dân để đẩy mạnh hoạt động du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa tiếng Tày, các làn điệu then, sli, và các lễ hội truyền thống. Đồng thời, chúng tôi khuyến khích thế hệ trẻ học hỏi, tiếp nối, gìn giữ những giá trị này để văn hoá của làng Quỳnh Sơn không bị mai một, mà ngày càng lan tỏa, trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước”.
Cách làm du lịch ở Quỳnh Sơn luôn đề cao sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, giữa bảo tồn và phát triển. Từ đó tạo ra sinh kế cho người dân và giúp bảo tồn tri thức dân gian, gìn giữ kiến trúc và cảnh quan tự nhiên.