Quy định thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự là cần thiết

Dự thảo BLTTDS (sửa đổi) có tổng số 447 điều, được bố cục thành 8 phần, 37 chương. So với BLTTDS hiện hành, dự thảo BLTTDS (sửa đổi) giữ nguyên 226 điều, sửa đổi 184 điều, bổ sung 37 điều, bãi bỏ 10 điều; trong đó bỏ phần về thủ tục thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án, bỏ chương về tương trợ tư pháp trong tố tụng dân sự và bổ sung chương về thủ tục rút gọn, thủ tục công nhận quyết định hòa giải ngoài Tòa án.

Cần thiết quy định thủ tục rút gọn

Thủ tục rút gọn trong giải quyết các vụ án dân sự là nội dung được nhiều người quan tâm. Theo ông Lê Văn Minh, Viện trưởng Viện KHXX, dự thảo Luật bổ sung quy định về thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự để giải quyết những tranh chấp nhỏ, chứng cứ rõ ràng một cách nhanh chóng nhưng vẫn đảm bảo đúng pháp luật. Bản án, quyết định được giải quyết theo thủ tục rút gọn được quyền kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục tố tụng. Thủ tục phúc thẩm đối với những vụ án được xét xử sơ thẩm theo thủ tục rút gọn cũng được xây dựng theo hướng thủ tục xét xử bút lục.

Qua thảo luận cho thấy, điểm nhấn về thủ tục rút gọn hướng đến thụ lý những vụ án với số tiền tranh chấp ở mức 100 triệu đồng và không phải qua thủ tục phúc thẩm. Nhiều ý kiến cho rằng, các quy định về pháp luật về thủ tục rút gọn  hiện nay còn nhiều bất cập. Pháp luật dân sự luôn có xu hướng đặt ra những quy định, trình tự, thủ tục chặt chẽ nhằm thực hiện mục tiêu xét xử khách quan, công bằng, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự. Nhưng chính sự quy định chặt chẽ đó vô hình chung đã hình thành nên những thiết chế tố tụng phức tạp, tốn kém, quá trình tố tụng kéo dài. Việc này còn dẫn đến tình trạng án tồn đọng ngày càng tăng, quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng. Do vậy việc bổ sung thủ tục rút gọp vào BLTTDS là yêu cầu hết sức bức thiết với tình hình nước ta hiện nay. Qua khảo sát hơn 8.000 doanh nghiệp của VCCI cũng cho thấy đa số ủng hộ thủ tục rút gọn này trong tố tụng dân sự.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Triều Dương, giảng viên Trường ĐH Luật Hà Nội đề nghị cân nhắc việc quy định phúc thẩm hay không phúc thẩm trong thủ tục rút gọn. Theo ông Dương, không nên quy định không có phúc thẩm trong thủ tục rút gọn mà cần quy định chỉ phúc thẩm trong một số trường hợp cụ thể, nhất định; đồng thời ấn định thời gian cụ thể bản án rút gọn có hiệu lực, tránh tình trạng đương sự lợi dụng kéo sang vụ án thông thường khác.

Đại diện một số ngân hàng, doanh nghiệp thì đề nghị không nên quy định mức trần điều kiện thụ lý một vụ án theo thủ tục rút gọn là 100 triệu đồng, vì theo nhiều DN phản ánh, nếu với số tiền đó, họ sẽ không đi kiện làm gì, vì đưa một vụ án ra Tòa đến lúc được thi hành án sẽ mất quá nhiều thời gian và mệt mỏi.

Nguyên Phó Chánh án TANDTC Tưởng Duy Lượng bảo lưu quan điểm quy định mức trần khởi kiện vụ án dân sự theo thủ tục rút gọn là 100 triệu đồng và đồng tình với việc không có phúc thẩm trong thủ tục rút gọn, nhưng cần quy định cụ thể, chặt chẽ hơn.

Có nên áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi chưa khởi kiện?

Về vấn đề áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, mục đích của việc áp dụng quy định này nhằm giải quyết nhu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tình trạng hiện có, tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được hoặc để đảm bảo thi hành án.

Theo ông Lê Văn Minh, hiện có hai luồng ý kiến khác nhau. Ý kiến thứ nhất cho rằng, cần áp dụng biện pháp này gắn liền với việc khởi kiện vụ án dân sự; loại ý kiến thứ hai đề nghị cần bổ sung quy định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không gắn liền với việc khởi kiện vụ án dân sự để đảm bảo cam kết của Việt Nam với WTO.

Ông Lê Văn Minh, Viện trưởng Viện KHXX phát biểu tại Hội thảo

Đa số ý kiến nhận định, thực tế cho thấy, nhiều trường hợp đương sự chỉ muốn Tòa án áp dụng ngay một biện pháp khẩn cấp tạm thời để họ bảo toàn được tài sản hiện có hoặc quyền lợi của cá nhân mình mà không muốn khởi kiện hoặc sau đó tự giải quyết được tranh chấp nên không khởi kiện. Vì vậy, để biện pháp này được thực hiện có hiệu quả, cần quy định cho phép đương sự có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trước khi khởi kiện. Vì nếu qua khởi kiện mới áp dụng biện pháp này thì nhiều trường hợp không thể áp dụng được tình thế gấp gáp; có thể một bên đương sự đã kịp thời tẩu tán tài sản.

Một số ý kiến khác cũng đồng tình, nhưng lưu ý phải thận trọng biện pháp này, đồng thời có chế tài chặt chẽ đối với những người yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời vì mục đích không trong sáng, tránh tình trạng lợi dụng biện pháp này để triệt hạ nhau. Hoặc đối với ngân hàng, vì phải bảo mật thông tin nên cần tính đến tính khả thi và áp dụng biện pháp này như thế nào, vì thực hiện được việc đó không phải dễ dàng.

Liên quan đến vấn đề bảo đảm thực hiện trong tố tụng dân sự, nhiều ý kiến cho rằng, vấn đề đảm bảo thực hiện trong tố tụng dân sự còn nhiều bất cập và các chế tài xử phạt còn lỏng lẻo. Thực tiễn hoạt động của Tòa án có nhiều trường hợp vi phạm, cản trở hoạt động tố tụng của Tòa án. Như người tham gia tố tụng cố tình không chấp nhận, không chấp hành theo giấy triệu tập của Tòa án; tự ý rời bỏ phiên tòa, bỏ về giữa chừng khi làm việc với Tòa án làm cho việc giải quyết phải hoãn nhiều lần; không ký vào biên bản làm việc do Tòa án lập; tự ý xé bỏ biên bản sau buổi làm việc với Tòa án; có hành vi lớn tiếng, gây rối làm mất trật tự phiên tòa...

Như vậy, tố tụng dân sự hiện nay đang thiếu những chế tài đủ mạnh để có thể xử phạt các hành vi vi phạm hành chính. Nhìn chung, các Tòa án chưa áp dụng biện pháp xử lý hành chính cụ thể nào đối với các trường hợp có hành vi cản trở hoạt động tố tụng của Tòa án mà chủ yếu là áp dụng các biện pháp nhắc nhở. Do đó, nhiều ý kiến đề xuất, cần có biện  pháp, các chế tài đủ mạnh và thực thi việc xử lý hành chính các hành vi vi phạm trong tố tụng của tổ chức, cá nhân và người tiến hành tố tụng. Nên có quy định cụ thể mang tính pháp lý cao về chế tài xử phạt đối với các chủ thể này trong BLTTDS nhằm đảm bảo các vụ việc, vụ án được giải quyết nhanh chóng, kịp thời.

Quốc Huy